BÀI SỐ 15
PHƯƠNG TRÌNH TỐC ĐỘ PHẢN
ỨNG VÀ HẰNG SỐ TỐC ĐỘ PHẢN
ỨNG

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Quan sát hai video và nhận xét về thời gian xảy ra
phản ứng sau?

PHÁO HOA ĐẸP NHẤT THẾ GIỚI

QUÁ TRÌNH RỈ SÉT

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

Các phản ứng sau xảy ra nhanh hay chậm:
1. Phản ứng cháy của que diêm Nhanh
2. Phản ứng tạo thành thạch nhũ trong hang
động đá vôi Chậm
3. Phản ứng đốt gas khi nấu ăn Nhanh
4. Phản ứng của tấm tôn thiếc bị gỉ sét Chậm
5. Phản ứng lên men tạo thành rượu Chậm

HOẠT ĐỘNG 2:
KHÁI NIỆM TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Câu 1: Quan sát hình trong phần Khởi động, nhận xét về
mức độ nhanh hay chậm của phản ứng hoá học xảy ra
trong đám cháy lá cây khô và thân tàu biển bị oxi hoá
trong điều kiện tự nhiên?
Câu 2: Trong tự nhiên và cuộc sống, ở cùng điều kiện, nhiều
chất khác nhau sẽ biến đổi hoá học nhanh, chậm khác
nhau; với cùng một chất, trong điều kiện khác nhau, cũng
biến đổi hoá học nhanh, chậm khác nhau. Tìm các ví dụ
minh hoạ cho 2 nhận định trên?
Câu 3: Quan sát Hình 15.1, cho biết nồng độ của chất phản
ứng và sản phẩm thay đổi thế nào theo thời gian?

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. KHÁI NIỆM TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
- Tốc độ phản ứng của phản ứng hoá học là đại
lượng đặc trùng cho sự biến thiên nồng độ của
một trong các chất phản ứng hoặc sản phẩm phản
úng trong một đơn vị thời gian.
- Tốc độ phản ứng kí hiệu là V, có đơn vị: (đơn vị
nồng độ)/ (đơn vị thời gian).
- Theo thời gian, nống độ các chất phản ứng và sản
phẩm thay đổi nên tốc độ phản ứng sẽ thay đổi, vì
vậy người ta thường tính tốc độ trung bình của
phản ứng. Ngoài ra, còn có tốc độ tức thời của
phản úng, là tốc độ phản ứng tại một thời điểm
nào đó.

HOẠT ĐỘNG 2:
TÍNH TỐC ĐỘ TRUNG BÌNH
Câu 1: Trong phản ứng hoá học:
Mg (s) + 2HCl (aq) → MgCl2 (aq) + H2 (g)
Sau 40 giây, nồng độ của dung dịch HCl giảm từ 0,8
M về còn 0,6 M. Tính tốc độ trung bình của phản ứng
theo nồng độ HCl trong 40 giây.
Thời gian phản ứng: Δt = 40s
Biến thiên nồng độ dung dịch HCl là ΔC = 0,2M
Hệ số cân bằng của HCl trong PTHH là: 2
Tốc độ trung bình của phản ứng trong 40 giây là:

Câu 2: Xét phản ứng phân huỷ N2O5 trong dung môi
CCI4 ở 45°C
N2O5 (g) → N2O4 (g) + O2(g)
Sau 184 giây đầu tiên, nồng độ của N2O4 là 0,25 M.
Tính tốc độ của phản ứng theo N2O4 trong khoảng thời
gian trên.
Thời gian phản ứng: Δt = 184s
0,25s
Biến thiên nồng độ dung dịch N2O4 là ΔC =
Hệ số cân bằng của N2O4 trong phương trình hóa
1
học là:
Tốc độ trung bình của phản ứng trong 184 giây là:

II.

TỐC ĐỘ TRUNG BÌNH CỦA
PHẢN ỨNG

- Tốc độ trung bình của phản ứng là tốc độ được tính
trong một khoảng thời gian phản ứng.
- Cho phản ứng tổng quát: aA + bB → cC + dD
Biểu thức tốc độ trung bình của phản ứng:
Trong đó:
+ v: tốc độ trung bình của phản ứng;
+ ΔC = C2 – C1: sự biến thiên nồng độ;
+ Δt = t2 – t1: biến thiên thời gian;
+ C1, C2 là nồng độ của một chất tại 2 thời điểm
tương ứng t1, t2

HOẠT ĐỘNG 3:

ĐỊNH LUẬT TÁC DỤNG KHỐI LƯỢNG
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Câu 1: Theo định luật tác dụng khối lượng, tốc độ phản ứng
thay đổi như thế nào khi tăng hoặc giảm nồng độ chất phản
ứng.
Câu 2: Xét phản ứng 2CO(g) + O2(g) → 2CO2(g)
Viết biểu thức tốc độ tức thời của phản ứng theo định luật
tác dụng khối lượng.
Câu 3: Cho phản ứng đơn giản sau:
H2(g) + Cl2(g) → 2HCl(g)
a) Viết biểu thức tốc độ tức thời của phản ứng trên.
b) Tốc độ phản ứng thay đổi thế nào khi nồng độ H 2 giảm 2 lần
và giữ nguyên nồng độ Cl2?
Câu 4: Trong tự nhiên và cuộc sống, có nhiều phản ứng hoá
học xảy ra với tốc độ khác nhau phụ thuộc vào nồng độ chất
phản ứng, tìm các ví dụ minh hoạ.

Câu 1: Theo định luật tác dụng khối lượng:
ở nhiệt độ không đổi, tốc độ phản ứng tỉ lệ với
tích số nồng độ các chất tham gia phản ứng
với số mũ thích hợp. Vậy, khi tăng nồng độ
chất phản ứng, tốc độ phản ứng tăng và ngược
lại.
Câu 2: Biểu thức tốc độ tức thời của phản ứng
theo định luật tác dụng khối lượng là

Câu 3:
a) Biểu thức tốc độ tức thời phản ứng:

b) Khi nồng độ H2 giảm 2 lần, giữ nguyên nồng độ
Cl2, biểu thức tốc độ phản ứng được viết như
sau: Vậy, tốc độ phản ứng giảm 2 lần.

- Để tăng nhiệt luợng của quá trình đun nấu bằng bếp
gas: mở van để lượng khí butane (C4H10) trong bình
gas được cung cấp nhiều hơn, tốc độ phản ứng đốt
cháy diễn ra nhanh, mạnh hơn, cung cấp nhiệt
luợng cao hơn. Ngược lại, mở nhỏ van để giảm
luợng khí bị đốt cháy;
- Đám cháy nhỏ sẽ bùng phát thành đám cháy lớn khi
có gió, gió làm tăng nồng độ oxygen cho sự cháy;
- Khi lên vùng cao (độ cao khoảng 2500 meter so với
mực nước biển), áp suất và nồng độ oxygen trong
không khí giảm, gây nên những bệnh lí liên quan
đến hô hấp như: uể oải, buồn ngủ, hoa mặt, khó
thở,...

III.

ĐỊNH LUẬT TÁC DỤNG KHỐI
LƯỢNG

Phản ứng đơn giản có dạng: aA + bB → cC + dD
- Mối quan hệ giữa nồng độ và tốc độ tức thời của
phản ứng hoá học được biểu diễn bằng biểu thức:
Trong đó, k là hằng số tốc độ phản ứng; CA, CB là
nồng độ (M) chất A, B tại thời điểm đang xét.
- Khi nồng độ chất phản ứng bằng đơn vị (1 M) thì k
= V, vậy k là tốc độ của phản ứng và được gọi là
tốc độ riêng, đây là ý nghĩa của hằng số tốc độ
phản ứng.
- Hằng số k chỉ phụ thuộc vào bản chất của chất
phản ứng và nhiệt độ.

HOẠT ĐỘNG 4: LUYỆN TẬP
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Câu 1: Dưới đây là một số hiện tượng xảy ra trong đời
sống, hãy nối các ý ở 2 cột cho phù hợp.
Nướng bánh mì (1)
tính bằng phần trăm giây (a)
Đốt gas khi nấu ăn (2)
ít nhất 4 đến 6 giờ (b)
Lên men sữa tạo sữa chua (3)
từ 2 đến 3 năm(c)
Tấm tôn thiếc bị gỉ sét (4)
từ 25 đến 28 phút (d)

HOẠT ĐỘNG 5: VẬN DỤNG
HOẠT ĐỘNG NHÓM
HOÀN THÀNH
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5

CÂU 1:
a) Biểu thức tốc độ tức thời của phản ứng:
b) Tốc độ phản ứng thay đổi khi:
- Nồng độ O2 tăng 3 lần, nông độ NO không đổi:
Tốc độ phản ứng tăng 3 lần.
- Nồng độ NO tăng 3 lần, nồng độ O2 không đổi:
Tốc độ phản ứng tăng 9 lần.
- Nồng độ NO và O2 đều tăng 3 lần:
Tốc độ phản ứng tăng 27 lần.

CÂU 2:
Tốc độ trung bình của phản ứng trong một
đơn vị thời gian Δt là:

(Dấu - biểu diễn cho chất tham gia bị giảm
sau phản ứng). Trong phản ứng trên, tốc
độ tiêu hao của NO gấp 2 lần tốc độ tạo
thành N2.

CÂU 3:

CÂU 4:

Công thức tính tốc độ trung bình của
phản ứng tính theo NO2 trong 60 giây là:

- Học bài cũ và chuẩn bị nội dung bài mới theo
PHT
- Làm bài tập sgk và bài tập còn lại trong vở.